نسیم اقتصاد- سید مسعود آریادوست: بالا و پایین کردن‌هایش قند در دل عده‌ای آب می‌کند... این حکایت نرخ ارز در این روزهای پایانی سال است. اگر گذرتان به چهارراه استانبول افتاده باشد، نتیجه سیاست‌های بانک‌مرکزی در قبال نرخ ارز را به وضوح خواهید دید: هوس خرید دلار. این به دلیل مدیریت کردن نرخ ارزی است که ادعا بر شناور بودن آن دارند. حمیدرضا برادران شرکا معتقد است که کشورهایی که نرخ ارز را مدیریت می‌کنند، اجازه نمی‌دهند که سیستم تعیین نرخ ارز در کشورشان تابع شرایط بین‌المللی باشد. بنابراین بانک‌مرکزی آن کشور، نرخ ارز را تعیین و مدیریت می‌کند. به گفته او سیستم تعیین نرخ ارز نیز در ایران کاملا شناور نیست و مدیریت شده است.

به گزارش پایگاه خبری  نسیم اقتصاد؛ برادران شرکاء می‌گوید: متغیرهای کلان، در درون سیستمی تحت عنوان تعادل عمومی کلان اقتصادی تعیین تکلیف می‌شوند. متاسفانه ما به این متغیرهای کلان به صورت «تک متغیره» نگاه می‌کنیم. به همین دلیل در تحلیل‌های‌مان نیز اعلام می‌کنیم اگر نرخ سود بانکی حل شود عموم مسائل اقتصاد کلان کشور حل و فصل خواهد شد.
وی می‌افزاید: در مورد متغیر ارز نیز چنین بینشی داریم و معتقدیم که اگر این متغیر را ساماندهی کنیم تمام مسائل اقتصاد کشور رفع و رجوع خواهد شد. این نگاه، نگاهی غلط است؛ چراکه متغیرها را اساسا باید در درون سیستم کلان اقتصادی بررسی کنیم. با چنین نگاهی، ادبیات به‌کار گرفته شده تغییر خواهد کرد و خواهیم گفت اگر متغیر ارز را ساماندهی کنیم، آنگاه تنها یکی از مجموعه بازارهای ارز را توانسته‌ایم ساماندهی کنیم.
برادران شرکاء با اشاره به عوامل دخیل بر افزایش نرخ ارز می‌گوید: در مورد نرخ ارز، با توجه به همین متغیرها، ممکن است عوامل مختلف درونی و بیرونی بر میزان نرخ آن اثرگذار باشد. بحث‌های روانی از جمله مسائلی است که در این مورد اثر گذار است. افرادی هستند که با ایجاد تلاطم در بازار ارز ممکن است نگران شوند. هر چند این افراد ممکن است که سودجو هم نباشند. ولی وقتی نگران می‌شوند، عکس‌العملی از خود نشان می‌دهند که بیشتر بر اساس احساسات است و نه دلیل و منطق و تجربه. این عکس‌العمل بر بازار ارز تاثیر می‌گذارد.
این استاد دانشگاه در ادامه به نقش بانک‌های مرکزی کشورها در تعیین نرخ ارز در داخل کشورشان اشاره می‌کند: در مورد نرخ ارز هر کشوری، بانک مرکزی آن کشور تعیین کننده این نرخ محسوب می‌شود. اما در ایران و در شرایط کنونی، این نقش را برای بانک‌مرکزی نمی‌توان تمییز داد؛ حال چرا بانک‌مرکزی در مورد تعیین نرخ ارز نقش موثری را ایفا نمی‌کند، ممکن است به دلیل مسائلی باشد که من از آن بی‌خبر باشم. ولی به هر حال به نظر من بانک‌مرکزی در مورد نرخ ارز باید بهتر عمل می‌کرد؛ چراکه بانک‌مرکزی بانک مادر دولت است و تمام منابع ارزی کشور به بانک‌مرکزی سپرده می‌شود.
رئیس اسبق سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی می‌افزاید: آنچه که ما آن را به‌عنوان تلاطم در بازار ارز می‌شناسیم، ناشی از رقم عمده‌ای نیست. برخی می‌گویند 10 میلیون و برخی دیگر مثلا 100 میلیون دلار را عنوان می‌کنند. این رقم، رقم چندان عمده‌ای نیست. این میزان را مشخصا می‌توان ساماندهی کرد. اما واقعا چرا این اتفاق رخ نمی‌دهد و بازار را ساماندهی نمی‌کنند؟، من دلیل اصلی این موضوع را نمی‌دانم. ولی اینکه بانک‌مرکزی در این مورد اطلاع‌رسانی انجام نمی‌دهد و مداخله‌ای هم نمی‌کند، محل ایراد است.
وی در پاسخ به این موضوع که عده‌ای می‌گویند بانک‌مرکزی ارز کافی برای کنترل بازار در اختیار ندارد، می‌گوید: این همان موضوعی است که از آن اطلاع کافی ندارم! اما اگر واقعا چنین است که بانک‌مرکزی ارز کافی برای کنترل بازار در اختیار ندارد، نباید به بانک مرکزی ایراد گرفت؛ زیرا معمولا بانک‌های مرکزی می‌توانند در امور بازار ارز به دلیل داشتن ارز مداخله کنند و بازار را ساماندهی کنند. البته موضوع به این سادگی هم نیست.
به گفته این اقتصاددان، در برنامه‌های پنج‌ساله توسعه تصریح شده، نرخ ارز یک نرخ با مدیریت شناور شده است. اما این مدیریت شناور بر عهده کیست؟ بله؛ بر عهده بانک‌مرکزی است. هر زمان که نرخ ارز از دامنه تعیین شده خارج شد، بانک مرکزی موظف است که دخالت کند و نرخ ارز را به دامنه تعیین شده باز گرداند. در این میان نکته‌ای که کمتر به آن توجه می‌شود این است که تمام تصمیم‌گیری‌های عاملان اقتصاد ( چه بخش خصوصی و چه عمومی) دائر بر آینده است؛ یعنی نتیجه تصمیمات در آینده مشخص می‌شود. در مورد نرخ ارز هم باید بدانیم که نرخ ارز در 10 سال آینده چه قیمتی است؛ همچنین باید بدانیم که حدود نرخ سود بانکی و قیمت کالای تولید شده چه میزان است. این مساله به این خاطر است که تحلیلی در مورد هزینه – فایده داشته باشیم. اگر متغیرها برای ما مشخص نباشند، تصمیم بر سرمایه‌گذاری با مشکل مواجه می‌شود.
او ادامه می‌دهد: در اصطلاح می‌گویند اقتصاد و آینده اقتصاد تا حد زیادی باید قابل پیش‌بینی باشد. یکی از مشکلات کنونی ما آینده اقتصادی کشور است که قابلیت پیش‌بینی ندارد. نرخ ارز نیز از این قاعده مستثنا نیست.
برادران شرکا در مورد نرخ ارز و تاثیر آن بر روال سرمایه‌گذاری می‌گوید: اگر سرمایه‌گذار داخلی و یا خارجی نداند که نرخ ارز در سال‌های آتی در چه حدودی است، آنها مجبور می‌شوند که فعالیت اقتصادی نداشته باشند. این شرایط برای اقتصاد مضر است. باید در کشور در خصوص نرخ ارز شرایطی به وجود آید که فعالان اقتصادی به آینده کشور امید داشته باشند تا به سرمایه‌گذاری تشویق شوند. این سرمایه‌گذاری در نهایت ارزش افزوده و اشتغال و تولید به همراه خواهد داشت.
این اقتصاددان در پاسخ به این مساله که مادامی‌که دولت اذعان دارد در پی کسب درآمد ناشی از گرانی ارز نیست، پس باید نتیجه گرفت که دولت در مهار گرانی ارز ناتوان است، می‌گوید: در این مورد باید این سوال مطرح شود که طبق برنامه توسعه (حداقل سوم تا پنجم)، نظام ارزی کشور به صورت مدیریت شناور شده یا شناور مدیریت شده است. این مدیریت طبیعتا به عهده بانک‌مرکزی است. باید از مسئولان بانک مرکزی پرسید که چرا به این ماده قانونی عمل نمی‌کنند و چرا اعلام نمی‌کنند آن حوزه‌ای که نرخ ارز باید در آن شناور باشد چقدر است و چرا وقتی ارز از آن میزان خارج می‌شود نرخ را نمی‌توانند مدیریت کنند؟ شما باید بانک‌مرکزی را وادار کنید که به این سوال درست شما پاسخ بدهند.
برادران شرکاء می‌افزاید: وقتی به صف‌های تشکیل شده برای خرید ارز نگاه می‌کنیم، آدم هراسان می‌شود که چه اتفاقی در حوزه ارز رخ داده است. باید مسئولان جواب بدهند که وضعیت ارز در کشور چگونه است.
این کارشناس اقتصادی در واکنش به اطلاعیه بانک مرکزی دال بر حذف کامل دلار از مبادلات خارجی، می‌گوید: در حال حاضر سال‌هاست که مبادلات دلاری ما در بازارهای جهانی دچار مشکل شده است. این موضوع به واسطه تحریم‌هایی است که آمریکا علیه ایران وضع کرده. شخصا این حرکت بانک‌مرکزی را در این مورد درست می‌دانم. اگر ما در مبادلات دلاری دچار مشکل هستیم، حداقل تا زمان مرتفع شدن این مشکل، باید چاره‌ای اندیشیده شود و مبادلات دلاری‌مان را حذف کنیم.
او تصریح می‌کند: سیاست‌های بانک مرکزی باید به گونه‌ای باشد که حساسیت‌ نسبت به دلار از سطح جامعه برچیده شود. بعدها اگر گردش دلار برای ما امکان‌پذیر و تحریم‌ها برداشته شد، قضیه متفاوت خواهد بود.
وی در خصوص نرخ ارز و دلار تا پایان سال جاری و سال 97 می‌گوید: این موضوع بستگی به سیاست‌های بانک مرکزی دارد. در کشورهایی که سیستم تعیین نرخ ارزشان کاملا شناور است، تغییرات نرخ دلار یا ارز در آن کشورها، تابع شرایط بین‌المللی است. این کشورها هر روز ساعت 9 صبح، بر اساس وضعیت مبادلات بین‌المللی و مسائل دیگر، نرخ را تعیین می‌کنند؛ لذا بالا و پایین رفتن نرخ ارز در این کشورها بستگی به شرایط اقتصادی داخلی و مسائل بین‌المللی دارد. اما کشورهایی که نرخ ارز را مدیریت می‌کنند، اجازه نمی‌دهند که سیستم تعیین نرخ ارز در کشورشان تابع شرایط بین‌المللی باشد. لذا بانک‌مرکزی آن کشور، نرخ ارز را تعیین و مدیریت می‌کند. سیستم تعیین نرخ ارز نیز در ایران کاملا شناور نیست و مدیریت شده است. بانک مرکزی باید این سیستم را کاملا شناور کند. تصور می‌شود که بانک‌مرکزی این توانایی را هم دارد.

اخبار مرتبط

نظرات شما